Opinie: Clarissen vangen Michelle Martin terecht op

WO 29 aug 2012 | 09.58
Gisteren werd bekend dat Michelle Martin vervroegd is vrijgelaten na een uitspraak van het Hof van Cassatie. Na slechts de helft van haar 30-jarige celstraf te hebben uitgezeten, werd de ex-vrouw van de beruchte Belgische kindermisbruiker en –moordenaar Marc Dutroux afgevoerd naar de Clarissen in Malonne. Ondanks alle begrijpelijke protesten van nabestaanden, slachtoffers en buurtbewoners vangen de Clarissen Martin terecht op, meent cultuurtheoloog Frank G Bosman (Tilburg School of Catholic Theology).

Michelle Martin is gehaat in België en zelfs ver daarbuiten. Samen met haar ex staat zij symbool voor een diep- en diepgeschokte natie, waar niemand het voor mogelijk hield dat zulke misdrijven konden plaatshebben. Martin is tweemaal veroordeeld voor bijna gelijke misdaden. In 1989 veroordeelde de rechtbank in Charleroi haar van medeplichtigheid aan vijf gevallen van seksueel misbruik van tienermeisjes. Na in 1992 vervroegd te zijn vrijgelaten (de Wet Lejeune), ging ze weer in fout. In 1996 werd ze gearresteerd en schuldig bevonden aan medewerking aan verkrachting en moord op andere meisjes. Ze kreeg dertig jaar.

Invrijheidsstelling
In het kader van dezelfde Wet Lejeune deed Martin sinds 2006 (op 1/3 van haar straf) vier verzoeken tot zogenaamd 'voorwaardelijke invrijheidstelling.' Voorwaarden tot haar invrijheidstelling zijn onder andere dat ze niet zo maar naar het buitenland kan afreizen, dat ze de provincies Luik en Limburg (waar de meeste slachtoffers van het voormalige echtpaar Dutroux wonen) niet mag betreden en dat ze een vaste woon- en verblijfplaats moet hebben. Bij de vierde (uiteindelijk succesvolle) poging liep haar invrijheidstelling aanvankelijk stuk op dat laatste punt. Niemand wilde de vrouw van 'het monster van België' onderdak bieden: uit afschuw over haar misdaden en uit angst voor represailles.

Demonstraties
Dat die angst voor represailles niet uit de lucht gegrepen is, bleek wel toen de zusters Arme Klaren uit Malonne (deelgemeente van Namen) aanboden Martin te willen huisvesten na een vraag van Martins advocaten. De muren werden beklad met haatteksten en verschillende demonstraties voor de poorten van het klooster volgden. Hierbij moest de politie zelfs traangas inzetten om te voorkomen de rechts-extremistische relschoppers die zich onder de massa hadden gemengd, het klooster zouden bestormen.

De Arme Klaren
De Arme Klaren (Clarissen, behorende bij de Franciscaanse traditie) motiveerden hun redenen om in stemmen met het verzoek van Martins advocaat als volgt. De zusters 'waren geschokt door het vreselijke lijden van de slachtoffers en hun families, die een hel hebben doorstaan.' De kloosterzusters hadden gehoopt dat de bevoegde instanties Martin een opvangplek zouden bezorgen, wat niet gelukt was. 'U moet weten dat mevrouw Martin geen familie heeft en dat zij in België geen reclasseringscentrum voor vrouwen heeft kunnen vinden. Het verdere verloop van de gebeurtenissen heeft aangetoond dat er ook in de buurlanden geen opvangmogelijkheid was. Na lang beraad gaven de zusters toestemming.'

De zusters verklaarden er diep van overtuigd te zijn dat 'onze samenleving een stap achteruit zou zetten door een overtreder voorgoed op te sluiten in zijn verleden en tot hopeloosheid te dwingen.' Martin treedt overigens niet in in het klooster, maar verblijft in een apart gedeelte.

Tweede kans…
De beslissing die deze elf Clarissen – in twee democratische stemrondes – hebben genomen is moedig en barmhartig te noemen. In de eerste plaats helpen zij onze samenleving van een groot probleem af. In onze Westerse rechtsstaat hebben wij met elkaar afgesproken dat er een rechter aangesteld is om te bepalen of iemand schuldig is en hoe hij zijn schuld aan de maatschappij kan aflossen (naast dat hij moet kijken naar de bescherming van de maatschappij, heropvoeding van de gevangene en afschrikkende werking van het vonnis). Als de gedetineerde zijn straf erop heeft zitten, volgt re-integratie in de maatschappij, de beroemde 'tweede kans' waar wij als beschaving trots op zijn. Vandaar dat wij in Europa dan ook geen doodstraf meer kennen. 'Oog om oog, tand om tand' is echt een verouderd principe.

…maar niet naast bij
Iedereen is het grosso modo wel eens met deze tweede kans, behalve als de ex-gevangene zich aan jou of je naasten heeft vergrepen of als hij naast je in de straat of het dorp komt wonen. We kennen zelf in Nederland verschillende gevallen van uit de gevangenis ontslagen veroordeelde pedoseksuelen die nergens een nieuw leven kunnen opbouwen, omdat ze overal bijna letterlijk worden weggeslagen. Begrijpelijk vanuit het emotionele perspectief van slachtoffers en bange omwonenden, maar zeer onwenselijk bekeken vanuit het bredere perspectief van een barmhartige en rechtvaardige samenleving. De zusters die Martin opnemen, dragen direct en openhartig bij aan een oplossing voor dit maatschappelijke probleem. 'Als niemand haar wil, dan nemen wij haar wel,' is de boodschap van de Clarissen.

Barmhartigheid
Ten tweede vind ik de beslissing van de zusters getuigen van hun authentiek christelijke roeping om barmhartigheid te tonen, en wel aan iedereen. 'Wat je voor de minste der mijnen gedaan hebt, heb je voor mij gedaan,' zegt Jezus in het evangelie. En dat Martin – althans in onze ogen – tot de 'minsten' behoort, behoeft geen verder betoog lijkt mij. Jezus, wiens voorbeeld de zusters navolgen, ging om met gespuis als collaborateurs, spionnen, hoeren, dieven en moordenaars. Jezus vroeg bekering, maar niet als voorwaarde vooraf. Hij ontving iedereen in liefde en geduld. De Arme Klaren van Malonne zijn zo een waarlijk lichtend voorbeeld van christelijke barmhartigheid in onze wereld.

Frank G. Bosman is cultuurtheoloog en verbonden aan de Tilburg School of Catholic Theology. Zie: www.goedgezelschap.eu